سرطان زایی رودخانه ارس؛ ادعا یا واقعیت – ایرنا

این مقاله با روش توصیفی تحلیلی و با تاکید بر مسائل جغرافیایی و سیاسی و با استفاده از چارچوب نظری مکتب کپنهاگ که مهم ترین و جامعترین کار علمی را در تعریف و تبیین مفهوم امنیت به مثابه یک موضوع بین رشته ای و فراگیر ارائه داده است، در پی پاسخ به این سوال است که آیا تحولات هیدروپلیتیک مرزی و بهره برداری از سد سلما در افغانستان، میتواند چالشی برای امنیت زیست محیطی و امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران باشد؟

این مقاله با روش توصیفی تحلیلی و با تاکید بر مسائل جغرافیایی و سیاسی و با استفاده از چارچوب نظری مکتب کپنهاگ که مهم ترین و جامع ترین کار علمی را در تعریف و تبیین مفهوم امنیت به مثابه یک موضوع بین رشته ای و فراگیر ارائه داده است ، در پی پاسخ به این سوال است که آیا تحولات هیدروپلیتیک مرزی و بهرهبرداری از سد سلما در افغانستان، می تواند چالشی برای امنیت زیست محیطی و امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران باشد؟ در شرایطی که کشمکش بر سر منابع آب به طور فزاینده موجب تشنج در روابط بین دولت هاست، توجه روزافزون به مباحث رودخانه های مرزی، اهمیت فزایندهای پیدا می کند و ما شاهد فزونی مشاجرات هیدروپلیتیک میان کشورها هستیم.

یافته های حاصل از تحقیق حاکی از آن است که با توجه به موقعیت بالادستی سد سلما با در نظر گرفتن فاکتور فصلی بودن آب هریرود، میتواند موضوع امنیت زیست محیطی باشد و از منظر امنیت ملی، با توجه به چشم انداز وابستگی شهرهای بزرگ منطقه شمال شرقی کشور به منابع آب این رود و بالا بودن ریسک امنیت آبی کشور، میتواند چالش زا باشد. یافته های حاصل از تحقیق حاکی از آن است که با توجه به موقعیت بالادستی سد سلما با در نظر گرفتن فاکتور فصلی بودن آب هریرود، می تواند موضوع امنیت زیست محیطی باشد و از منظر امنیت ملی ، با توجه به چشم انداز وابستگی شهرهای بزرگ منطقه شمالشرقی کشور به منابع آب این رود و بالا بودن ریسک امنیت آبی کشور، می تواند چالش زا باشد.

بالا بودن درجه حرارت، بخصوص طي دوره وزش بادها، قطع منابع بارش و خشكي فيزيكي محيط باعث تشديد تاثيرات محيطي وزش باد شده و كاهش رطوبت خاك و رسوبات ريزدانه، امكان تغذيه طوفان هاي گرد و غباري را فراهم مي سازد.در اين مطالعه با روش هاي تحليلي آماري رابطه بين عوامل اقليمي دشت سيستان و مولفه هاي اصلي وزش بادهاي 120 روزه بررسي گرديد. اين امر باعث كاهش اثر اصطكاك باد و در نتيجه كاهش معني دار ايام آرامش، به حداقل رسيدن ديد افقي و افزايش شدت طوفان هاي گردوغباري مي گردد.

نتايج نشان داد كه ديد افقي، ايام هواي آرام و شرايط گردوغباري در سيستان تفاوت هاي معني داري با تمام مناطق كشور داشته، با نوسان هاي دوره اي آبدهي رودخانه هيرمند و پايداري درياچه ها روابط معني داري دارد. وزش اين بادها تاثير غيرقابل اجتنابي بر تمامي جنبه هاي اكولوژيك، اقتصادي و اجتماعي گذاشته و باعث گرديده شرايط زيست – محيطي بحراني در منطقه حاكم گردد. نتايج نشان مي دهد که با تعريف نسبت سطح پوشش گياهي احياء شده به سطح آبگيري در هر قسمت از تالاب، هامون هيرمند، هامون صابوري و هامون پوزک به ترتيب 7/34، 5/9 و 4/79 درصد، سيلاب باعث احياء پوشش گياهي گرديده است.

کم بودن اين مقدار در هامون صابوري را مي توان در افزايش کيفيت پوشش گياهي بجاي کميت آن دانست و در مورد زياد بودن آن در هامون پوزک با توجه به عدم سکونتگاه هاي انساني در اطراف آن و همچنين آبگيري آن از رودخانه هاي خاش رود و خوسپاس در فصل زمستان دانست. در دو دهه اخير پوشش گياهي بستر اين تالاب تحت تأثير آوردهاي سيلابي قرار دارد، لذا پايش تأثير آورد سيلاب بر ميزان احياء پوشش گياهي بستر اين تالاب مي تواند کمک شاياني در راستاي مديريت احياء پوشش گياهي اين تالاب داشته باشد، و از طرفي با توجه به وسيع بودن سطح اين تالاب و قرار گرفتن قسمتي از آن در خارج از خاک ايران بررسي وضعيت پوشش گياهي آن را به صورت ميداني کاري بسيار دشوار و گاهي غيرممکن مي سازد، ازاين رو هدف از تحقيق حاضر بررسي تغييرات زماني و مکاني پوشش گياهي تالاب بين المللي هامون با استفاده فن آوري سنجش ازدور و GIS در دو سال 1394 و 1395 و مقدار شاخص NDVI مي باشد.

، امنیت مردم مرز نشین حوضه آبریز هیرمند/هلمند، بعنوان موضوع این پژوهش انتخاب شده است.ایجاد درک مشترک میان کارگزاران کشور های همسایه عراق و افغانستان با ایران و ارایه هنجاری مشترک در رفتار های سیاست خارجی با محوریت مردم و محیط زیست، رهیافتی سازه انگارانه و هدف اصلی پژوهش است.”ایجاد نسبت میان امنیت انسانی و سیاست خارجی، از این مفروض اساسی بر می خیزد که نا امنی انسانی، در سطح جهان نتیجه بدبختی آنها و ناشی از عوامل طبیعی خارج از اراده انسان نیست، بلکه محصول ساختار هایی است که عمدتا زاده عاملیت و فاعلیت انسانی است” (بحرانی، 1388، ص.

وی با اشاره به دبی پایه رودخانه ها، می گوید: دبی پایه رودخانه ها از محل آب های زیرزمینی تامین می شود به این معنی که در زمان هایی که سطح آب های زیرزمینی بالاتر از تراز کف رودخانه است، آب زیرزمینی وارد رودخانه ها می شود، اما زمانیکه سطح این آب افت پیدا می کند، ورود آب به رودخانه قطع و در نتیجه رودخانه به خصوص در ایام تابستان خشک می شود. ايران با همسايگان خود در بيشتر رودخانه هاي مرزي فيمابين داراي قراردادهاي دوجانبه است از جمله مي توان به معاهده 1299 با اتحاد جماهير شوروي سابق درباره رودخانه ارس، اترک و ساير رودخانه هاي مشترک با آن کشور، پروتکل 1334 رودخانه هاي ساري سو و قره سو با ترکيه، معاهده 1351 رودخانه هيرمند با افغانستان و قرارداد 1354 با عراق اشاره کرد.

ایالات متحده پس از همسایگی با مکزیک و کانادا، در عراق و افغانستان اشغال شده با ایران؛ همکنون؛ همسایگی دارد. وجود اروندرود باعث شده است تا شهرهای اطراف این رود از جمله بصره ، خرمشهر ، آبادان ، خسرو آباد و فاو به بندرهای مهم ایران و عراق تبدیل شوند و در ادامه این بندر ها نقش به سزایی در رونق بازرگانی این مناطق داشته باشند. وزیر نیرو، اما زمان بازگشایی زایندهرود برای کشت پاییزه را مشروط به رسیدن ذخیره سد به ۳۲۰ تا ۳۵۰ میلیون متر مکعب دانست که کشاورزان با این طرح مخالفت کردند.

در پاسخ به سوال اصلي پژوهش، اين فرضيه مطرح است که با عنايت به شرايط داخلي پاکستان و مشکلات حل نشده اين کشور با همسايگانش، به -نظر مي رسد پاکستان با وجود 987 کيلومتر مرز مشترک با ايران، تهديد زا و تنش آفرين است. وقوع نوسان هاي دوره اي در ميزان آب ورودي از سويي و شرايط بالقوه اقليمي، ژئومورفولوژيك و هيدرولوژيك از سوي ديگر، باعث گرديده كه در بخش اعظم سال، اين منطقه از كشور در معرض وزش بادها قرار گيرد. دشت سيستان به دليل استقرار در يك منطقه خشك با نزولات جوي كمتر از 60 ميليمتر در سال، حيات خود را مديون تخليه آب هاي رود هيرمند است كه در شرايط عادي ميلياردها مترمكعب آب را وارد آن نموده، باعث بقا و حيات تالاب بين المللي هامون و جمعيت اين منطقه مي گردد.

بادهاي 120 روزه به عنوان يك پديده اقليمي با مهيايي ساز و كارهاي ويژه خود مي وزد و رودخانه هيرمند نيز با توجه به رژيم آبشناختي ويژه خود مقادير زيادي از رسوبات بالادست خود را به دشت سيستان وارد مي كند. مواردي مانند برنامه کنترل نشده هسته اي اين کشور با وجود گروهاي بنيادگرا و تندرو، تنش هاي مرزي (مرزهاي آبي) نظير مرز دريايي گوادر و حقابه رودخانه هاي مرزي که تاکنون تعيين رژيم نشده اند و رقابت منفي دو کشور در آسياي مرکزي از اين دسته اند.

دیدگاهتان را بنویسید